در سال ۱۳۵۲ هنگام فتح منطقه ی آند توسط امپراتوری اسپانیا،فاتحان با ناشناخته های بسیاری روبرو شدند که یکی از جالبترین آنها "کیپو" بود.که برای اولین بار در نوشته های هرناندو پیزارو (برادر فرمانده ی نیروهای اسپانیایی) ثبت شده اند.او در سفر از ارتفاعات به سواحل مرکزی با نگهبانان کیپو مواجه شده و چنین می نویسد:"بعضی از گره هایی که در قسمت پایین رشته ها بود باز کردند و در قسمت دیگری دوباره بستند" 

کیپو از یک رشته نخ اصلی تشکیل میشود که تعداد زیادی نخ در رنگ های مختلف به آن وصل شده اند.بر روی هر یک از این نخ ها گره هایی متنوع با فاصله های متفاوت وجود دارند که هر یک از گره ها نماد یک عدد یا کلمه است.(در واقع چند نوع گره متفاوت وجود دارد)

پیشتر محققان فکر میکردند که این رشته های نخی نوعی سیستم ثبت آمار و ارقام است(چیزی شبیه چرتکه)،ولی در سالهای اخیر تحقیقات و شواهد جدید نشان می دهد که کیپوها فراتر از ثبت اعدادند و در واقع نوعی نوشتار پیچیده است که بر اساس شکل گره ها،رنگ نخ ها و فواصل گره ها زبانی شبیه نت های موسیقی را شکل می دهد که مثل نت ها که به خودی خود فقط نماد هستند اما توسط نوازنده به موسیقی و صدا تبدیل میشود.کیپو هم توسط متخصصین خودش که نگهبان کیپو می نامیم قابل خواندن بوده اند.و جالبتر اینکه در مواردی ذکر شده که کور ها هم قادر به خواندن این نوشتار بوده اند.(مثل خط برجسته بریل)با لمس کردن گره ها.

در اوایل ورودشان،اشغالگران اسپانیول از افراد بومی نگهبان کیپو برای ارتباط و تسلط بر ساختار اجتماعی و اداری اینکاها بهره بردند ولی در نهایت چون خودشان از این شیوه نوشتاری شناختی نداشتند و نمیتوانستند به بومی ها صد در صد اعتماد کنند،بعلاوه برای تحمیل فرهنگ و دین خود به بومیان،تمام نمادهای موجود فرهنگی و دینی را آتش زدند.از جمله نخ نوشته های کیپو.

و در واقع با این کار هویت اینکاها را برای همیشه به زانو درآورده و آن ها را آسمیله کردند.

امروزه تعداد کمی کیپو در موزه های سرتاسر دنیا موجود است که هنوز قابل رمزگشایی کامل نیستند. 

منابع ترجمه شده به فارسی در این رابطه ناچیزند و در کتابهای پراکنده(مثلا انسان خردمند) اشاراتی پراکنده میتوان درباره آن پیدا کرد.برای مطالعه از منابع انگلیسی و البته گوگل ترانسلیت عزیز میتوان استفاده کرد. 

ماردین امینی